Zijn Suske en Wiske nu Vlamingen of Nederlanders?

Peter van Gucht

Peter van Gucht

Reportage
Wim De Jonge
Luc Daelemans

Zijn Suske en Wiske Vlamingen? ‘Natuurlijk!’ zeggen de Vlamingen fier. Maar vraag boven de Moerdijk of Suske en Wiske misschien Nederlanders zijn en ze antwoorden daar even trots ‘ja’. Weet de huidige Suske en Wiske-scenarist Peter Van Gucht waarom zowel Vlamingen als Nederlanders de striphelden als hun kinderen beschouwen?

Eerst even wat Suske en Wiske-historie. Beide striphelden vloeiden in 1945 uit de pen van Vlaming Willy Vandersteen. Hij liet hen in de Antwerpse volkswijk Seefhoek wonen. Ze spraken daar dan wel geen plat Antwerps, maar toch een vroeg verkavelingsvlaams. Tot begin jaren zestig van de vorige eeuw verscheen er zowel een Vlaamse als Nederlandse versie van Suske en Wiske op de stripmarkt. Ongeveer vijftien aanpassingen per honderd woorden waren er nodig om de oorspronkelijk Vlaamse versie geschikt te maken voor de Nederlandse lezers. Onder druk van onderwijzers en media liet Vandersteen zich gaandeweg ook in de Vlaamse versie steeds meer tot het Standaardnederlands verleiden. In 1964 kwam er uiteindelijk maar één editie meer op de markt.

“Suske en Wiske wonen nu ‘ergens’ in de Benelux”

Schanulleke was oorspronkelijk pijpajuin

“Tante Sidonie heette plots tante Sidonia”, weet Peter Van Gucht, die sinds 2005 de scenario’s voor de albums schrijft. “Met haar naamsverandering kwam er ook een taalverandering in de strip. Sidonia verwoordde het zelf zo: ‘Lambik, van nu af spreken wij beschaafd Nederlands’ en ‘Wij leven in het land van klompen en windmolens’.” Het Nederlandse lezerspubliek had het ook moeilijk met de oorspronkelijke naam voor Wiskes onafscheidelijke pop. Om de Nederlandse lezersmarkt te behagen werd Schalulleke (wat een Brussels woord voor pijpajuin is) daarom eventjes Schabolleke en later Schanulleke. Als in een typisch Belgisch compromis moesten de Nederlanders wel toegeven dat hun Jeroen en Lambiek vanaf dan Jerom en Lambik zouden heten. Van Gucht: “Toen die Nederlandse markt eenmaal veroverd was, kregen Suske en Wiske een onbepaald adres. Ze wonen nu in de Benelux. Je moet weten dat we nog altijd ruim tienduizend naar het Frans vertaalde exemplaren in Wallonië verkopen. In Vlaanderen verkopen we vijftigduizend stuks, in Nederland negentigduizend.”


“Dankzij de poppenserie werden ze ook in Nederland populair”

Suske en Wiske zijn niet altijd even populair geweest in Nederland. “Wat hen echt lanceerde, was de poppenserie die televisiemaker Wies Andersen in 1976 voor de Tros maakte”, vervolgt Peter Van Gucht. De uitgever van Suske en Wiske wreef zich in de handen: na de poppenserie verdubbelde de oplage van het beeldverhaal in Nederland. “De scenario’s waren nochtans flinterdun, maar door hun televisieoptreden wisten de eens zo Vlaamse Suske en Wiske ook in de Nederlandse volksziel een plaatsje te veroveren.” Opmerkelijk: de voor de Nederlandse markt gemaakte serie werd achteraf vlot op de Vlaamse televisie getoond, ook al waren alle stemmenacteurs Nederlanders.

 

Peter Van Gucht: “De poppenserie was voor de
Nederlandse markt gemaakt met Nederlandse
stemmenacteurs. Maar ook de Vlamingen slikten het
als koek.”

“Waarschijnlijk komt er een tweede animatiefilm”

In de hoogdagen haalde een album van Suske en Wiske vlot vierhonderdduizend verkochte exemplaren, met uitschieters tot zeshonderdduizend. “Daar moeten we nu niet meer van dromen”, aldus Peter Van Gucht. “We weten zelfs niet of het stripverhaal an sich blijft bestaan. Maar ook al zijn de vooruitzichten niet gunstig, Suske en Wiske gaan zeker niet dood. Die zijn zo'n sterk merk, dat je ze perfect kunt transfereren naar een ander medium.” Dat gebeurde vorig jaar met de langspeelfilm Suske en Wiske en de 'Texasrakkers'. Het werd geen kaskraker, maar de producenten zijn tevreden en denken alvast over een tweede animatiefilm.

“Er is opnieuw meer plaats voor de taal van de straat”

Voor striprecensent Gert Meesters zit een deel van de verklaring voor de langzame stripdood van Suske en Wiske in het vasthouden aan het ‘beschaafde’ Nederlands. Een strip zoals het Vlaamse Jommeke, over de avonturen van een blonde jongen en zijn papegaai, kiest (opnieuw) bewust voor het gebruik van regionaal gekleurde taal'. “De Vlaamse publieke opinie heeft haar stijgende zelfvertrouwen nu ook op haar taalgebruik gericht en vindt dat stripfiguren best wat meer mogen spreken zoals kinderen op straat”, schrijft Meesters in een Suske en Wiske-special van het Vlaamse weekblad Knack.

“Geef je een allochtoon meisje in de strip een hoofddoek of niet?"

“Taalpioniers zijn we zeker niet”

Huidig scenarist Peter Van Gucht heeft Suske en Wiske in elke porie van zijn lichaam zitten: “Vanaf mijn prille jeugd ben ik een grote fan. Als je dan de opdracht krijgt om scenario’s voor de strip van je hart te maken, dan spring je eerst een gat in de lucht. Vervolgens besef je: o, ik mag niet falen, want dan haal ik dat instituut misschien onderuit.” Grote inhoudelijke of taalrevoluties hoeven de Suske en Wiske-lezers van Van Gucht niet te verwachten: “Taalpioniers zijn we zeker niet. Paul Geerts, die Willy Vandersteen opvolgde, durfde wel eens ‘miljaar’ en ‘woeha’ lanceren, maar dat doe ik nu niet meer. Ook op maatschappelijk vlak ben ik geen vaandeldrager. Suske en Wiske leven nog altijd in een heel blanke wereld, ook al discussiëren we wel eens of er ook geen allochtonen rondom hen mogen opduiken. Maar geef je een allochtoon meisje dan een hoofddoek of niet? Wat je ook kiest, het zal stof doen opwaaien.”

“Liever geen moeilijke woorden”

Lambik spreekt gezwollen, pathetische taal

Volgens Van Gucht zit van elk personage de stem en de manier van spreken in zijn hoofd: “Jerom blijft onveranderlijk de taalarme. Lambik houdt van gezwollen, pathetische taal. Tante Sidonia spreekt een doorsneetaal. Suske is soms een kleine intellectueel, maar net als Wiske spreekt hij eerder tienertaal. Als ijkpersoon hou ik me jongeren van tien tot twaalf jaar voor ogen. Ik hoed me voor het gebruik van moeilijke woorden. Je hoeft geen professor Barabas te zijn om Suske en Wiske te begrijpen, maar anderzijds spreken Suske en Wiske toch ietsje ingewikkelder dan Jommeke.”

 

“Japan was geen succes: verkeerde kimono!”  

Heeft Suske en Wiske enkel succes als de hoofdrolspelers Nederlands mogen spreken of groeien zij ook uit tot internationale helden in andere talen? Peter Van Gucht: “Er zijn talloze vertalingen gemaakt van Suske en Wiske, maar die vertalingen zijn geen prioriteit. Bij mijn weten zijn ze ook nooit een voltreffer geweest. Paul Geerts verwerkte in ‘Het dreigende dinges’ het in Japan waanzinnig populaire verhaal over de weesjongen Nello en zijn hond Patrasche. Dat album vertalen zou zeker kassa zijn. Dacht men. De Japanners konden het album echter absoluut niet waarderen. Een Japans meisje droeg een jongenskimono en sprak voor de Japanse moraal veel te brutaal. Schande!”

“Max Havelaar vocht tegen onrecht, Suske en Wiske ook”

Suske en Wiske strijden altijd voor het goede

Raken Suske en Wiske voorlopig niet uit de Vlaamse en Nederlandse volksziel, dan staat de strip wel open voor andere culturen. “Een Suske en Wiske-album begint altijd met één been in de realiteit, maar dan duikt er een onverwacht avontuur op.” In het allerlaatste album ‘De halve Havelaar’ is de inspiratiebron Max Havelaar, een literaire figuur die vooral in Nederland en minder in Vlaanderen gekend is. Peter Van Gucht: “Dat maakt niet zoveel uit. Wat me in het verhaal van Max Havelaar het meest aansprak, was zijn drive om op te komen tegen onrecht. Dat sluit aan bij de geest van de meeste avonturen die Vandersteen zelf schreef. Zijn stripkinderen strijden altijd voor het goede. Vandersteen stak soms wat té opzichtig een boodschap in zijn verhaal. Denk aan ‘De snorrende snor’ waar je aan het eind van het verhaal in de wolken de boodschap ‘Bemin elkander’ leest. Zo direct zal ik het niet meer doen, maar ik ga zeker geen boodschap uit de weg. Met Suske en Wiske hebben we toch een opvoedende missie. Dat we correct Standaardnederlands gebruiken, past in die geest.”

Reacties

Vreemde gedachten...

Johan wat vertel je toch allemaal, je hebt het zelfs over katholieken en protestanten, vooral over de verschillen dus...
Overigens de Katholieke zuiderlingen, er waren genoeg protestantse zuiderlingen. De pacificatie van Gent, unie van Utrecht tonen toch aan dat er genoeg 'Vlamingen' protestants waren, of geen Spaanse bezetter wilden. Ze hebben ook helemaal niet voor Spanje gekozen, maar zijn na de val van Antwerpen definitief onder Spaans bewind gekomen dat lijkt me toch wel iets anders. Overigens was de Nederlandse Vondel toch ook een katholiek, de schouwburg in Amsterdam was toch ook een katholiek 'clubje'.
Dat Portugezen meer gemeen hebben met Nederlanders snap ik dus niet, dat zijn ook katholieken, op basis van dat maakt u al onderscheid, maar dan hebben de Portugezen ook niets gemeen. Ik kom als Vlaming dagelijks in contact met Nederlanders, ik merk met Limburgers geen extreme verschillen, evenmin met Brabanders, met Hollanders dan weer wel, maar dat vind ik net boeiend.
Dat u niet geboeid werd door Suske en Wiske kan ook liggen aan uzelf, ik als Vlaming werd daar namelijk ook niet door geboeid, is mijn cultuur dan ook zo verschillend. Ik ben Limburger en er zijn ook heel wat verschillen met Antwerpenaren, West-Vlamingen enzovoort, maar dat vind ik geen probleem, natuurlijk.
Verder stel ik mij de vraag waarom bepaalde zaken Belgisch zouden zijn, ik voel me meer verbonden met Nederlanders dan met Walen...

Cultuurverschillen

Als de gegevens in het artikel kloppen, moet ik als kind enkele malen Nederlandse versies van Suske en Wiske hebben gezien. Ze wekten toen weinig belangstelling, vermoedelijk juist door het enorme cultuurverschil. Later kreeg ik, meer bekend met de bizarre cultuur bezuiden onze landsgrenzen, veel meer belangstelling. Geen haar op mijn hoofd dat er aan denkt ze als Grootnederlandse helden op te eisen. Vooral Lambi(e)k is een prototypische Belg. Ik ben trots op het werk van de Nederlandse grootmeester Toonder, laten de Vlamingen dat zijn op hun eigen Willy Vandersteen. Ik geloof dus ook geen moment dat Nederlanders die op zouden willen eisen of zelfs maar adopteren. De taal is trouwens van secundair belang in de herkenning. De Waalse Rintintin (Kuifje) stond ons als kind veel nader, maar blijft uiteraard typisch Waals.
“De gemiddelde Portugees, Zwitser, Ghanees of Japanner vallen de culturele gelijkenissen tussen Nederlanders en Vlamingen ongetwijfeld veel meer op dan de verschillen” Is dat zo? Dat vind ik zelfs een onbehaaglijke gedachte.
Niets tegen Vlamingen, maar voor mijn gevoel lijken ze veel meer op Portugezen dan op ons. Ik woon al jaren in Berlijn, ben gehuwd met een Braziliaanse, mijn volwassen kinderen zijn half-Bulgaars en ik heb een Roemeense schoondochter. Maar allemaal lijken ze stukken meer op Nederlanders dan Vlamingen dat doen. Ik geloof dat dat Vlamingen geenszins stoort.

correctie

@Johan Nijhof:
De Franstalige Kuifje heet Tintin.
De net niet homoniem Rintintin is een Amerikaanse hond.

Cultuurverschillen

Nou, nou, Johan, je bent weer bezig. Met alle respect voor je "allochtone" familie, maar uiteraard (al ken ik de hele context niet) zijn ze meer "Nederlands" gekneed dan Vlaams. Zoals een Congolees in Vlaanderen na verloop van tijd meer zal weg hebben van een Vlaming dan van een Nederlander. Dat zegt in het geheel niets over het "enorme cultuurverschil" dat jij poneert.
Redelijk hilarisch wordt het als je ons dichter bij de Portugezen plaatst dan bij jullie. Misschien ontgaat het je, maar met de Portugezen delen we niet zoveel: geen (behoorlijk) gemeenschappelijke geschiedenis, geen (behoorlijk) gemeenschappelijke taal, geen (behoorlijk) gemeenschappelijke literatuur etc.
Even ernstig blijven, toch. Je hebt natuurlijk "niets tegen Vlamingen", maar je doet wel erg je best om de afstand buitensporig groot te maken. Meer nog, te weinig afstand vind je zelfs "onbehaaglijk". Wat leuk voor ons. En wat zou het ons inderdaad storen, dat een Nederlander absoluut niet wil geassocieerd worden met "Vlaamse connecties"?
Tuurlijk zijn Vlamingen en Nederlanders verschillend, maar als we jou bezig horen, dan lijk jij misschien wel meer op een Chinees, een Oezbeek, een Ghanees of een Boliviaan dan op ons. En echt, ik denk toch dat je dichter bij ons staat ...

Cultuurverschillen @

Natuurlijk heb ik helemaal niets tegen Vlamingen. Men kan hun savoir vivre bewonderen, hun keuken genieten, zelfs van hun literatuur genieten. Maar bij die laatste toegeving lijkt er al iets te wringen: waarom zijn het Elsschot, Van Ostaijen en Claus die me het eerst te binnen schieten? Dat moet toch wel bijna de toegankelijkheid zijn die ontstaat door overbrugging van het cultuurverschil, door hun intensieve banden met Nederland. Banden tussen Zuid en Noord werden nu eenmaal ruw verbroken, bijna 432 jaar terug om precies te zijn. Ik mok niet over het “verraad” van toen. De katholieke zuidelijke Nederlanden waren gewoon niet toe aan een vrijheidsstrijd met haar offers, en mochten zich zo nog tot 1993 koesteren in een absolutistisch zonnetje. Het is dus geen toeval dat wij Hollanders als open, zelfbewust, onbeschoft en direct gelden (met een calvinistische soberheid en zuinigheid), de Vlamingen als gesloten, verhullend, beleefd en geneigd tot verdringing (met een Bourgondische neiging tot levensgenieten, hedonisme zelfs, en het breed laten hangen). Oostenrijk ging ook niet in de koude kleren zitten, wel?
De oorlog vormde een nieuwe grens, die een noordelijke en zuidelijke literatuur creëerde. Een noordelijke die snel tot bloei kwam, een zuidelijke die heel lang op een laag pitje stond, een toestand waaraan gelukkig een einde is gekomen. We behoeven elkaar nergens om te benijden, maar we zijn wel heel verschillend.
Als inmiddels halve Braziliaan ken ik de grappen die Brazilianen over Portugezen maken, ik hoor hen hier thuis wel imiteren (mijn dochter heeft enkele Portugese leraren hier). Ik ken uiteraard ook de moppen van Duitsers over Oostfriezen, die ook op onze Belgenmoppen lijken. Ik neig er echter toe, de Portugezen- en Belgenmoppen meer als van eenzelfde slag te beschouwen. Komt natuurlijk ook door het element van taalverschil.
“Met de Portugezen delen we niet zoveel: geen (behoorlijk) gemeenschappelijke geschiedenis, geen (behoorlijk) gemeenschappelijke taal, geen (behoorlijk) gemeenschappelijke literatuur etc.” Ik zou zo zeggen: waar liggen de verschillen met wat Nederlanders en Vlamingen delen? De taal is steeds een bron van misverstanden. Landen, onherroepelijk gescheiden door dezelfde taal. Met de Portugezen hebben wij Nederlanders tenminste nog regelmatig gezellig schoten gewisseld en geknokt om een stukje nieuwe wereld, met de Vlamingen hebben we helemaal niets gedeeld na de Westfaalse vrede, alleen enkele jaren annexatie door Frankrijk, die vrijwel onopgemerkt bleven en de desastreuze en traumatische hereniging 1815-1830. Nu zijn we weer zo goed als één staat: regio’s van Europa, maar zijn we dan naar elkaar toe gegroeid? De taal bindt ons meer aan Suriname dan aan Vlaanderen, maar Suriname is ons ook vreemd gebleven.

"Het" Vlaams-Nederlands

"Het" Vlaams-Nederlands bestaat niet. "Het" Nederlands Nederlands bestaat niet. We spreken allemaal Nederlands, allemaal, van Groningen tot Diksmuide. Allen met eigen klemtonen, soms ook met "eigen" woorden. Spreken wij allemaal tussentaal? Uiteraard, de Hagenaars en Amsterdammers net zo goed als de Leuvenaars en Bruggelingen!

Eén volk?

@ Hollander: iedere Nederlander die langer in België is geweest dan een middagje vogeltjesmarkt in Antwerpen, weet dat je dat vergrootglas niet nodig hebt om de enorme culturele verschillen tussen Nederlanders en Vlamingen te zien. Deze opmerking zou trouwens nooit door een Vlaming gemaakt worden.

Lucienne: "iedere Nederlander

Lucienne: "iedere Nederlander die langer in België is geweest dan een middagje vogeltjesmarkt in Antwerpen, weet dat je dat vergrootglas niet nodig hebt om de enorme culturele verschillen tussen Nederlanders en Vlamingen te zien."

Volgens mij is dat allemaal een kwestie van standpunt. Voor Nederlanders en Vlamingen, die meer kunnen - of willen - focussen op de culturele verschillen dan op de gelijkenissen, zijn die eerste ongetwijfeld goed zichtbaar. Maar goed, inwoners van het ene dorp kunnen vaak ook duidelijk de vinger leggen op de verschillen tussen hen en de inwoners van het volgende dorp, terwijl iemand van vier dorpen verderop die verschillen helemaal niet ziet.

De gemiddelde Portugees, Zwitser, Ghanees of Japanner vallen de culturele gelijkenissen tussen Nederlanders en Vlamingen ongetwijfeld veel meer op dan de verschillen. De wereld buiten Nederland en Vlaanderen aan het verstand brengen dat het om 'enorme culturele verschillen' gaat... Lijkt me onbegonnen werk.

Dus omdat ik in Nederland ben

Dus omdat ik in Nederland ben geboren en dus Nederlands als moedertaal heb, ben ik van Nederlandse én Vlaamse afkomst. Lijkt me toch een malle bedoeling worden.

Suske en Wiske zijn aanvankelijk in Vlaanderen getekend, door een Vlaamse 'vader', dus zijn ze 100% Vlaams. Dat ze zich later ook zijn gaan bedienen van het meer Standaardnederlands, doet niets af aan hun afkomst, hoe minimaal de culturele verschillen ook zijn.

Dat ze vervolgens 'behoren tot' het hele Nederlandstalige gebied, is weer subtiel iets anders. Misschien moeten we het op een dubbel paspoort houden.

Vlamingen met een blik naar het noorden

Voor mij zijn Suske en Wiske altijd Belgen geweest, uit vele strips wordt duidelijk dat ze in de regio Antwerpen wonen, en Vandersteen heeft vele volksverhalen uit die regio in zijn strips verwerkt.

Dat gezegd, Suske en Wiske hebben altijd een blik naar het noorden gehad. In vele verhalen bezoeken ze Nederland en beleven daar een avontuur. En Vandersteen liet ze altijd met KLM naar verre bestemmingen vliegen, nooit met Sabena.

En zo hoort het: De Nederlandse taal is erfgoed dat Nederlanders en Vlamingen delen, daarbij hoort niet dat ons provinviaal in ons eigen landje opslutien, maar juist dat we met enige regelmaat over elkaars grenzen kijken.

En op die manier moet er ook een goede balans zijn tussen regionaal taalgebruik en het toegankelijk maken van onze cultuurwerken voor het hele taalgebied.

'k en wee da nie, he. 'k peis

'k en wee da nie, he. 'k peis da da nie zo verschrikkelijk en is as da die een beetje tussentaal klappen, da maakt da allene maar sappiger, he!

Suske en Wiske zijn "gewoon"

Suske en Wiske zijn "gewoon" Nederlanders van Vlaamse afkomst. Vlamingen en Nederlanders zijn gewoon verschillende benamingen voor een volk dat door een staatsgrens wordt gescheiden. Tussen een Antwerpenaar en een Tilburger zitten minder verschillen dan tussen een Haarlemmer en een Drent. Iedereen heeft een eigen accent, dat is ook logisch. Maar cultureel gezien zijn de verschillen tussen Nederlanders en Vlamingen minimaal. Ze zijn te benoemen maar dan leg je alles onder een vergrootglas.

Suske en Wiske

Als de taal Standaardnederlands blijft dan behoren deze striphelden tot het hele gebied van de Lage Landen.

Ik zou het erg betreuren als men zou overgaan tot het gebruik van tussentaal. Trouwens er bestaat toch geen gemeenschappelijke tussentaal voor de Lage Landen!

Beetje arrogant van

Beetje arrogant van Nederlanders om Vlaamse striptekenhelden 'op te eisen'. Als ze worden vertaald in het Russisch, zijn het dan ook ineens Russen?

Evenmin zal Nijntje ooit een Vlaming zijn.

Nieuwe reactie inzenden

De inhoud van dit veld is privé en zal niet openbaar worden gemaakt.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <a> <em> <strong> <cite> <code> <ul> <ol> <li> <dl> <dt> <dd>
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.

Meer informatie over formaatmogelijkheden

(De redactie heeft het recht reacties in te korten en te redigeren. Anonieme, ongepaste en irrelevante reacties worden niet gepubliceerd. Door dit formulier te verzenden, aanvaard je het privacybeleid van Mollom, onze spamfilter. )